روغن موتور خودرو چیست؟

روغن موتور یکی از حیاتی‌ترین اجزای عملکرد صحیح یک خودرو به شمار می‌رود؛ مایعی که اگرچه در ظاهر ساده است، اما نقشی اساسی در حفاظت، روان‌کاری و کارکرد مطلوب موتور دارد. بدون وجود روغن موتور، هیچ موتوری نمی‌تواند به کار خود ادامه دهد و حتی ممکن است در عرض چند دقیقه دچار آسیب‌های جبران‌ناپذیر شود. استفاده از روغن‌ها به‌منظور روان‌کاری، سابقه‌ای طولانی دارد و به قرن‌ها پیش بازمی‌گردد، اما آنچه امروزه به‌عنوان “روغن موتور” می‌شناسیم، محصول پیشرفت‌های صنعتی از اواخر قرن نوزدهم به بعد است. با اختراع موتورهای احتراق داخلی و تولید نخستین خودروها، نیاز به روان‌کارهایی که بتوانند در دماها و فشارهای بالا مقاومت کنند، به‌سرعت احساس شد.

در ابتدا از روغن‌های حیوانی و گیاهی برای این منظور استفاده می‌شد، اما به‌زودی مشخص شد که این روغن‌ها در برابر حرارت بالا و اکسید شدن مقاومت کمی دارند. بنابراین، مهندسان به‌سوی استفاده از روغن‌های معدنی حاصل از پالایش نفت خام رفتند. این نوع روغن‌ها نه تنها پایداری حرارتی بهتری داشتند، بلکه قابلیت ترکیب با افزودنی‌هایی را داشتند که خواص آن‌ها را به‌طور چشمگیری بهبود می‌داد.

توضیحی ساده از روغن موتور

روغن موتور مایعی است پایه نفتی یا سنتزی، که برای روان‌کاری اجزای داخلی موتور خودرو طراحی شده است. وظیفه‌ی اصلی آن، کاهش اصطکاک بین قطعات متحرک موتور و جلوگیری از سایش و فرسایش آن‌هاست. اما کارایی روغن موتور به همین‌جا ختم نمی‌شود. این ماده چندمنظوره، با ویژگی‌های خاص خود می‌تواند دما را کنترل کند، آلودگی‌ها را به دام بیندازد، از زنگ‌زدگی جلوگیری کند و حتی عملکرد موتور را در شرایط سخت حفظ نماید.

روغن موتور معمولاً از دو بخش اصلی تشکیل شده است: پایه روغنی (که می‌تواند معدنی، سنتزی یا نیمه‌سنتزی باشد) و مجموعه‌ای از مواد افزودنی. مواد افزودنی شامل پاک‌کننده‌ها، ضدخوردگی‌ها، ضداکسیدکننده‌ها، ضدکف و بهبوددهنده‌های ویسکوزیته هستند. این ترکیب‌ها به روغن اجازه می‌دهند تا در شرایط مختلف آب‌وهوایی و بارهای متفاوت موتور عملکرد پایداری داشته باشد.

نحوه عملکرد روغن موتور

موتور خودرو در هنگام روشن بودن، هزاران بار در دقیقه حرکت می‌کند. قطعات داخلی آن مثل پیستون، میل‌لنگ، یاتاقان‌ها و سوپاپ‌ها، با سرعت زیاد و تحت فشار و دمای بالا در حال فعالیت هستند. در این شرایط، وجود یک روان‌کار با کیفیت مناسب، باعث می‌شود قطعات به‌راحتی روی هم بلغزند و از اصطکاک شدید و سایش جلوگیری شود.

علاوه بر روان‌کاری، روغن موتور نقش خنک‌کننده ثانویه موتور را نیز ایفا می‌کند. گرمای تولیدشده بر اثر احتراق و اصطکاک قطعات، تا حدی از طریق روغن به خارج از محفظه موتور منتقل می‌شود. همچنین، روغن با جذب ذرات معلق، گردوغبار و کربن‌های حاصل از احتراق، آن‌ها را به فیلتر روغن منتقل می‌کند و از ورود این آلاینده‌ها به بخش‌های حساس موتور جلوگیری می‌نماید.

چرا تعویض به‌موقع روغن موتور اهمیت دارد؟

با گذشت زمان و کارکرد موتور، خواص شیمیایی و فیزیکی روغن موتور تغییر می‌کند. مواد افزودنی تحلیل می‌روند، روغن آلوده می‌شود و ویسکوزیته آن ممکن است نامناسب شود. این تغییرات باعث کاهش قدرت روان‌کاری و محافظت روغن می‌شوند. بنابراین، تعویض به‌موقع روغن موتور یکی از مهم‌ترین کارهای نگهداری خودروست که می‌تواند عمر موتور را افزایش دهد و عملکرد آن را در سطح بهینه نگه دارد.

معمولاً توصیه می‌شود روغن موتور را بسته به نوع روغن (معدنی، نیمه‌سنتزی یا سنتزی) و شرایط رانندگی، هر ۵۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ کیلومتر یک‌بار تعویض کرد. استفاده از فیلتر روغن با کیفیت نیز همزمان با تعویض روغن بسیار اهمیت دارد، چرا که فیلتر نقش مهمی در به دام انداختن آلودگی‌ها دارد.

تفاوت روغن‌ها و استانداردها

روغن‌های موتور در گریدها و استانداردهای مختلفی تولید می‌شوند. یکی از رایج‌ترین روش‌های طبقه‌بندی، استفاده از کدهای SAE (مانند 10W-40 یا 5W-30) است که میزان ویسکوزیته یا گرانروی روغن را در دماهای مختلف نشان می‌دهد. همچنین سازمان‌هایی مانند API و ACEA نیز استانداردهایی برای کیفیت و عملکرد روغن تعیین کرده‌اند. انتخاب روغن مناسب باید طبق دفترچه راهنمای خودرو و شرایط اقلیمی منطقه انجام شود.

وظایف روغن موتور خودرو

روغن موتور خودرو یکی از مهم‌ترین اجزای نگهدارنده و محافظ عملکرد صحیح موتور محسوب می‌شود. این مایع حیاتی، اگرچه در نگاه اول فقط نقش یک روان‌کار را دارد، اما در واقع مجموعه‌ای از وظایف چندگانه را هم‌زمان بر عهده دارد و بدون حضور مؤثر آن، هیچ خودرویی نمی‌تواند عملکرد بهینه‌ای از خود نشان دهد. روغن موتور همانند خون در بدن انسان، نه‌تنها روان‌کاری می‌کند، بلکه تمیزکاری، خنک‌کاری، جلوگیری از خوردگی و حفظ عملکرد در شرایط سخت را نیز به عهده دارد. در ادامه، به‌صورت جامع به بررسی وظایف روغن موتور خودرو خواهیم پرداخت.

1. روان‌کاری قطعات متحرک موتور

مهم‌ترین و ابتدایی‌ترین وظیفه‌ی روغن موتور، روان‌کاری قطعات متحرک داخل موتور است. قطعاتی نظیر پیستون، میل‌لنگ، شاتون و سوپاپ‌ها، با سرعت بسیار بالا در حال حرکت هستند و دائماً با یکدیگر در تماس‌اند. بدون وجود لایه‌ای از روغن، این تماس‌ها باعث اصطکاک شدید و در نتیجه سایش و تخریب اجزا می‌شود. روغن موتور با ایجاد یک لایه نازک بین این سطوح، باعث لغزش نرم و روان آن‌ها شده و از تماس فلز با فلز جلوگیری می‌کند. این عملکرد به‌طور مستقیم باعث افزایش عمر مفید قطعات موتور و کاهش صدای ناشی از اصطکاک می‌شود.

2. کنترل دما و خنک‌کاری موتور

یکی دیگر از وظایف اساسی روغن موتور، کمک به کاهش دمای موتور است. در هنگام فعالیت موتور، به‌ویژه در زمان احتراق سوخت در سیلندرها، گرمای زیادی تولید می‌شود. بخشی از این گرما توسط سیستم خنک‌کننده (رادیاتور) دفع می‌شود، اما روغن موتور نیز نقش بسیار مهمی در انتقال حرارت از نواحی داغ به نقاط خنک‌تر ایفا می‌کند. روغن با عبور از بخش‌های گرم موتور، حرارت را جذب کرده و سپس با گردش در مسیرهای خاص، به خنک‌کاری داخلی موتور کمک می‌کند.

3. پاک‌سازی و به دام انداختن آلودگی‌ها

موتور در حین کارکرد، ذراتی مانند گردوغبار، رسوبات کربنی، ذرات فلزی حاصل از سایش و باقی‌مانده‌های احتراق تولید می‌کند. روغن موتور با خاصیت شویندگی خود، این ذرات آلاینده را در خود معلق نگه داشته و آن‌ها را به سمت فیلتر روغن هدایت می‌کند. به این ترتیب، از تجمع آلودگی در مسیرهای حساس جلوگیری شده و محیط داخلی موتور تا حد زیادی تمیز باقی می‌ماند. افزودنی‌هایی که در ترکیب روغن وجود دارند نیز به عملکرد پاک‌کنندگی آن کمک شایانی می‌کنند.

4. جلوگیری از خوردگی و زنگ‌زدگی

درون موتور خودرو همواره شرایط خاصی از نظر دما، رطوبت و مواد شیمیایی وجود دارد که می‌تواند باعث خوردگی و زنگ‌زدگی قطعات فلزی شود. روغن موتور با پوشاندن سطوح فلزی با یک لایه محافظ، مانع تماس آن‌ها با رطوبت و مواد خورنده می‌شود. همچنین برخی افزودنی‌های ضدخوردگی که به روغن اضافه می‌شوند، این وظیفه را تقویت می‌کنند و از ایجاد زنگ‌زدگی یا سوراخ‌شدگی در قطعات فلزی جلوگیری می‌کنند.

5. کاهش صدا و لرزش موتور

وقتی که قطعات موتور به نرمی روی هم حرکت می‌کنند، میزان لرزش و صدای تولیدی نیز کاهش می‌یابد. روغن موتور با روان‌کاری مؤثر، باعث می‌شود حرکت قطعات در سکوت و آرامش بیشتری صورت بگیرد. بنابراین، عملکرد نرم و بی‌صدای موتور نیز نتیجه‌ای از کارکرد صحیح روغن موتور است.

سخن آخر

وظایف روغن موتور خودرو بسیار گسترده‌تر از آن چیزی است که در نگاه اول به ذهن می‌رسد. این مایع حیاتی نه‌تنها از سایش و خوردگی جلوگیری می‌کند، بلکه با پاک‌سازی، خنک‌کاری، حفظ تراکم و کمک به عملکرد بهینه موتور، نقش بی‌بدیلی در سلامت و طول عمر خودرو ایفا می‌کند. از این رو، انتخاب روغن مناسب و تعویض به‌موقع آن، از مهم‌ترین اصول نگهداری خودرو به شمار می‌رود. بی‌توجهی به کیفیت یا زمان تعویض روغن، می‌تواند خسارات سنگینی به موتور وارد کرده و هزینه‌های بالایی در پی داشته باشد. بنابراین، شناخت و درک صحیح از وظایف روغن موتور، برای هر راننده‌ای ضروری است.

منبع : emdad102.com